รูปแบบของระบบเศรษฐกิจมีกี่แบบ อะไรบ้าง

ระบบเศรษฐกิจคือรูปแบบสำหรับใช้บริหารด้านเศรษฐกิจ ที่เกี่ยวข้องกับการกินอยู่ ใช้จ่าย บริโภค ครอบคลุมไปในวิถีชีวิตของผู้คนแทบทั้งหมด อันที่จริงแล้วทุกประเทศในโลกก็ใช่ว่าจะใช้อยู่แค่ใน 4 รูปแบบนี้กันทั้งหมด เพราะยิ่งนับวัน เมื่อวิทยาการเทคโนโลยีก้าวหน้าขึ้น ก็ส่งผลให้วิถีชีวิตผู้คนมีความสลับซับซ้อนมากขึ้น แต่เมื่อได้จำแนกจัดแบ่งประเภทแล้ว ส่วนใหญ่จึงยังไม่พ้นที่จะเข้าเป็นหนึ่งในรูปแบบเหล่านี้ มาดูกันว่ามีอะไรบ้าง

ระบบเศรษฐกิจแบบเสรี หรือ ทุนนิยม

เอกชนมีอำนาจในการตัดสินใจแทบทั้งหมด โดยหลักการแล้ว รัฐบาลไม่สามารถเข้าไปมีส่วนเกี่ยวข้องได้เลย สิ่งที่ภาคเอกชนกำหนดหลักๆคือ กระบวนการผลิตสินค้า เพดานราคา ใช้กลไกของตลาดเสรีเป็นตัวชี้วัดและกำหนดคุณภาพราคาสินค้าทุกประเภท ในทางปฏิบัติจริง รัฐบาลอาจจะเข้าไปมีส่วนร่วมบ้างเพื่อป้องกันไม่ให้เกิดการผูกขาดทางการค้า เช่นในอเมริกาปลายศตวรรษที่ 18 รัฐสภาได้ผ่านร่างกฎหมายห้ามการผูกขาดทางการค้า เพื่อป้องกันไม่ให้นายทุนเจ้าใหญ่มีร่ำรวยมากเกินไป สุดท้ายแล้วนายทุนขนาดย่อยจะไม่สามารถเข้าแข่งขันได้เลย ในเมื่อทุนเป็นตัวกำหนดทุกอย่าง (สมัยนั้นรัฐบาลอเมริกาต้องการยับยั้งอิทธิพลของตระกูลธุรกิจใหญ่ๆเช่น ร็อคกี้เฟลเลอร์) ในสมัยนี้ จึงเป็นสาเหตุว่าทำไมบิล เก็ตส์ จึงยอมช่วยเหลือ สตีฟ จ๊อบส์ ในช่วงเวลาที่แอปเปิลเกือบล้มละลาย)

ระบบนี้คือตัวแทนของการตลาดแบบเสรีอย่างมาก ถ้ามีทุนมาก ก็ยิ่งได้เปรียบ เป็นปลาใหญ่กินปลาเล็ก ในหลายประเทศไม่ได้มีกฎหมายป้องกันการผูกขาดการค้าเหมือนของอเมริกาและในบางประเทศของยุโรป ดังนั้นจึงเกิดข้อเสียรุนแรงคือ คนรวยยิ่งรวย ส่วนคนจนก็ยิ่งจน ถ้าอยากผงาดขึ้นมา ต้องหาทางผลิตนวัตกรรมใหม่ๆเข้ามาแข่งขัน หรือเข้าร่วมกับนายทุนรายใหญ่เท่านั้น

ระบบเศรษฐกิจแบบคอมมิวนิสต์

เป็นขั้วตรงกันข้ามกับทุนนิยมเสรี เพราะภาครัฐจะเป็นเจ้าของทุกการผลิตหรือการลงทุนต่างๆอย่างสมบูรณ์แบบ เป็นผู้กำหนดราคาสินค้าควบคุมดูแลระบบเศรษฐกิจและสังคมในภาพรวมด้วย สหภาพโซเวียต หรือ รัสเซีย ก่อนที่จะล่มไปแล้วกลายเป็นรัสเซียยุคใหม่ เคยใช้ระบบนี้ แต่ล้มเหลวมาก เป็นระบบเศรษฐกิจที่มอบอำนาจสูงสุดให้รัฐ ดังนั้นถ้ากลุ่มคณะปกครองทำได้ดี ประเทศจะเจริญก้าวหน้ามาก แต่ถ้าไม่ดี ก็เตรียมล่มจม เพราะขาดการแข่งขันจากภาคเอกชน

ปัจจุบันหลายประเทศที่ใช้รูปแบบนี้ จึงต้องปรับเปลี่ยนมาเป็นแบบเสรี หรือ สังคมนิยมเสรีแทน

ระบบเศรษฐกิจแบบสังคมนิยมเสรี

เป็นรูปแบบที่ผงาดขึ้นมาตั้งแต่ยุค 80 เพื่อหวังจะแก้ไขปัญหาเดิมๆจากระบบเสรีหรือทุนนิยม โดยให้รัฐบาลเข้ามากำกับดูแลเศรษฐกิจเพื่อช่วยเหลือประชาชน กระจายการผลิตต่างๆออกไป แต่ก็ยังให้เอกชนดูแลในบางส่วน สิทธิในการครอบครองยังเป็นของภาคเอกชนมากกว่า หลายประเทศในยุโรปได้หันมาใช้ระบบนี้ ตัวอย่างเช่นระบบสวัสดิการสังคมและสุขภาพของอังกฤษ ซึ่งถือว่าเป็นประเทศแรกๆในยุโรปที่ใช้ระบบนี้แล้วได้ผลมากที่สุด แก้ปัญหาความเหลื่อมล้ำและการเข้าถึงสวัสดิการของประชาชนได้ระดับหนึ่ง เพราะรัฐบาลกำกับในส่วนนี้เอง

ระบบเศรษฐกิจแบบผสม

ตามชื่อคือ เอาทั้งสองอย่างมาผสมกัน ระหว่างทุนนิยมและสังคมนิยม แบ่งหน้าที่ดูแลให้รัฐและเอกชนต่างกันไป นิยมเรียกว่า เศรษฐกิจแบบทุนนิยมใหม่ สาธารณรัฐประชาชนจีนในสมัยของเติ้งเสี่ยวผิง คือประเทศแรกที่อาจกล่าวได้ว่านำระบบนี้มาใช้อย่างได้ผลมากที่สุด ด้วยนโยบาย หนึ่งประเทศ สองระบบ คือด้านการเมืองใช้สังคมนิยมคอมมิวนิสต์ แต่ด้านการค้า การเศรษฐกิจ จะใช้เสรีทุนนิยม ที่รัฐบาลจะเข้ามาควบคุมดูแลอยู่บ้าง แต่ก็เปิดโอกาสให้รายย่อยและขนาดกลางได้ค้าขายสร้างฐานะกันอย่างเต็มที่